Berlage Lyceum
- kies een school -
 
 
 
 
 
 
 
 

Wandschildering Peter Alma

Over de wandschildering in de hal

 

De Handel en haar Transportmiddelen

 
Als in 1930 uit het ‘Gemeentelijk crediet voor opdrachten aan beeldende kunstenaars’ Peter Alma de opdracht verleend wordt tot ‘het vervaardigen eener muurschildering in het gebouw van de Tweede Openbare Handelsschool in de P.L. Takstraat 33, alhier’ heeft de schilder reeds een geheel eigen plaats in het kunstleven ingenomen.
 
Alma genoot zijn opleiding aan de Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag. In Parijs waar hij na zijn academietijd tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog woonde en werkte, werd hij echter als kunstenaar gevormd. Daar raakte hij bevriend met de schilders die als eersten de weg van het kubisme opgingen: Fernand Léger, Diego Rivera, Le Fauconnier, Makowski en met Mondriaan. De Russische Revolutie in 1917 betekende een ommekeer in zijn leven. Hij verdiepte zich in het socialisme en begreep dat de kunstenaar een taak heeft in dienst van de mensheid. In 1928 kreeg Alma zijn eerste opdracht voor een muurschildering in Amsterdam, in de leeszaal van de Openbare Bibliotheek aan de Coöperatiehof. Met deze eerste muurschildering begint de roem die Alma vergaarde als pionier van de Nederlandse sociale monumentale kunst. Zijn vriend, de grote Mexicaanse wandschilder Diego Rivera, had er grote bewondering voor. Diego Rivera was zijn buurman toen Alma in Parijs met Mondriaan een woning deelde. Over zijn muurschilderingen zegt Alma in een interview in de Waarheid: “Ik houd vooral van muurschilderingen waar een sociaal element in te brengen is – dit is geen individuele uiting van een kunstenaar die zich op een muur stort, maar een bij uitstek gebonden kunst die ook nauw verbonden is met de bestemming van het bouwwerk waarin zij aangebracht wordt. Ik zoek niet zozeer een bepaalde expressie, maar de samenwerking van verschillende elementen in kleurvlakken. Dit in tegenstelling tot velen die een tekening op een muur maken die zij verlevendigen met kleuren.”[1]

In de opdracht voor de Handelsschool kan Alma zijn ideeën van harte kwijt. “Altijd, al van jongsafaan, had ik een behoefte dingen te maken, die verband houden met arbeid en techniek.” Hij krijgt drie muren van de hal op de eerste etage ter beschikking. De lengtewand is de muur van de lerarenkamer. In het midden een dubbele deur met aan weerszijden twee ramen. De deuren evenals de ramen zijn voorzien van glas-in-loodramen. Alma laat het glas-in-lood uit de ramen verwijderen en deze dichtmetselen. De bies van zwarte tegels, die zo karakteristiek is voor het gehele gebouw, schildert hij over. De lange muur verdeelt hij in drieën, zodat de verhouding tot de ruimte op de zijmuren evenwichtiger wordt. Zo ontstaat er eigenlijk een serie van vijf taferelen, waarbij horizontalen en diagonalen de drie stukken op de lange muur tot een logisch geheel maken. Alma heeft gekozen voor een schematische verbeelding van het vervoer van handelsgoederen zoals dat in de verschillende windstreken plaats vindt. Op de lange muur de moderne verkeersmiddelen, op de zijmuren primitieve vormen van goederenvervoer. Alma beeldt het verkeer uit als een verbindende schakel tussen de mensen. De schilder heeft gekozen voor keimse mineraalverf (verf op basis van waterglas). Dit materiaal stelde hem in staat heldere, frisse kleuren te gebruiken -vooral het heldere blauw en rood vallen onmiddellijk op- waardoor het geheel licht en vrolijk is, “zoals het in een omgeving waar de jeugd school gaat, liefst zijn moet.”

Op donderdag 19 mei 1932 worden genodigden en andere belangstellenden in staat gesteld de wandschilderingen te bezichtigen. Alma zelf is aanwezig om inlichtingen en uitleg over zijn werk te geven.
Reeds na enkele jaren worden de dichtgemetselde ramen weer in oude staat terug gebracht.


De moderne stad, vervoer door de lucht

Op de lange muur zien we in het midden boven de dubbele deuren de moderne tijd uitgebeeld. Een stad met wolkenkrabbers, een luchtschip aan een ankermast (of is het toch de Eiffeltoren?), vliegmachines, een ijzeren brugoverspanning en telegraafpalen. Alma kan dan nog niet weten welk vervoer door de lucht werkelijk een hoge vlucht zal nemen.
(hxb 110x310cm) FOTO VOLGT
 

Vervoer per spoor

Op het linker gedeelte van de lange muur is het spoorwegverkeer uitgebeeld: stoomtreinen, sein- en telegraafpalen. Een stoomboot vaart onder de ijzeren spoorbrug door. Sjouwers gaan gebukt onder zware kisten.
(hxb 110x450 cm) FOTO VOLGT
 

Vervoer te water

Rechts de scheepvaart: stoomschepen aan de kade, bootwerkers en douanebeambten in actie.
(hxb 110x450cm) FOTO VOLGT
 

Vervoer door de poolstreken

Op de linker zijmuur een ijswoestijn waar een pakslee voorgetrokken wordt door rendieren in gestrekte draf. Op de slede, achter de voerman die zijn zweep laat klappen, drie pakketten: twee blauw, een knalrode daartussen. Twee indianententen en in het midden een even rode ondergaande zon.
(hxb 110x450cm) FOTO VOLGT
 

Verkeer door de woestijn

Over de rechter zijmuur trekt een karavaan met kameel en muilezel door een landschap met palmen en zandheuvels. Dragers hebben manden met goederen en etenswaren op het hoofd Een knalgele zon staat rechts in de hemel.
(hxb 110x450cm) FOTO VOLGT


Restauratie
Gezien de functie van het gebouw zijn de schilderingen goed bewaard gebleven. De kleuren zijn nog helder. In de zomer van 1999 zijn de schilderingen opgeknapt. De restauratie die uitgevoerd werd door de restauratoren Bremer en Dijkman, werd gefinancierd uit bijdragen van particulieren, van Stichting De Linde en van het Stadsdeel Amsterdam Oud-Zuid.
 
 
Enkele biografische gegevens van Peter Alma
1886         18 januari, geboren te Medan, Sumatra
1904 leerling aan de Academie van Beeldende Kunst in Den Haag
1905 vertrek naar Parijs, waar hij tot het uitbreken van de eerste wereldoorlog zal blijven werken na enkele jaren verdere opleiding aan de Académie Humbert
1910 invloed van het cubisme, omgang met Fernand Léger, Diego Rivera, Makowski, vriendschap met Mondriaan en Schelfhout
1921
maakt een reis naar de Sovjet-Unie en bezoekt daar o.a. Kandinsky,
El Lissitzky, Tatlin en Malewitch
1930 wandschildering Openbare Leeszaal aan de Coöperatiehof te Amsterdam (overgekalkt)
1931 wandschildering Tweede Openbare Handelsschool te Amsterdam
1939 wandschilderingen hal Amstelstation Amsterdam
1940 wandschildering gebouw van de Nederlandse Bond van Personeel in Overheidsdienst
1940 wandschildering in zendgebouw Nozema te Lopik
1951
wandschilderingen in trappenhuis Universiteit van Amsterdam
(restauratie in 1998)
1952 wandschildering hal Postmuseum Den Haag
1957
wandschildering gebouw telefoondienst Amsterdam
(overgekalkt in 1973)
1964 tentoonstellingen, vooral grafisch werk, in verschillende steden van Nederland en het buitenland
1966 krijgt de Albert Schweizerprijs en de Zilveren Erepenning van de gemeente Amsterdam
1966-67 overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam
1969 23 mei te Amsterdam overleden

[1] De Waarheid 13-01-1951